, ,  , ,  , ,  , ,  , ,  , ,  , ,



Τι νερό πίνει η πρωτεύουσα

Του δρος ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΞΕΝΟΥ διευθύνοντος συμβούλου της ΕΥΔΑΠ

Από την αρχαιότητα η Αθήνα συνδέει την ιστορία της και τη ζωή της με ένα βασικό πρόβλημα: τη λειψυδρία, την ανεπάρκεια δηλαδή του νερού. Και αυτό γιατί τα επιφανειακά νερά ήταν πάντα λιγοστά, καθώς δεν υπάρχουν μεγάλα ποτάμια στην αττική γη. Ετσι, η υδροδότηση της πόλης γινόταν κυρίως από πηγές και πηγάδια. Παράλληλα υπήρχαν πολλές κρήνες διάσπαρτες μέσα στην πόλη, όπως και πλήθος δεξαμενών, στις οποίες συγκεντρωνόταν το βρόχινο νερό (ομβροδέκτες).

Από τα γνωστότερα αρχαία υδραγωγεία ήταν το Πεισιστράτειο, το οποίο κατασκεύασε ο Πεισίστρατος το 530 π.Χ., μήκους 2.800 μ. και το οποίο αντλούσε νερό από τις πηγές του Υμηττού. Υπήρχαν βέβαια και άλλα μικρότερα υδραγωγεία σε διάφορα σημεία της πόλης, λαξευμένα σε σχιστόλιθο ή κατασκευασμένα από κεραμικά τεμάχια συνδεδεμένα με μόλυβδο, καθώς και υδρομαστεύσεις βοηθούμενες από μικροφράγματα.

Το σημαντικότερο ωστόσο ιστορικά έργο για την υδροδότηση της πόλης των Αθηνών ήταν το Αδριάνειο Υδραγωγείο, που κατασκευάστηκε από το Ρωμαίο αυτοκράτορα Αδριανό (134-140 π.Χ.). Ξεκινούσε από τους πρόποδες της Πάρνηθας και κατέληγε στο Λυκαβηττό, όπου κατασκευάστηκε η Αδριάνειος Δεξαμενή, στην οποία αποθηκεύονταν τα νερά του υδραγωγείου. Τα νερά διοχετεύονταν στην Αθήνα με υδατογέφυρες. Το υδραγωγείο λειτούργησε ικανοποιητικά μέχρι την υποδούλωση της Αθήνας από τους Τούρκους, οι οποίοι το αδρανοποίησαν.

Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας το Αδριάνειο ξαναλειτούργησε, χωρίς όμως να μπορεί να καλύψει τις ανάγκες της πρωτεύουσας. Αυτές ήρθε να καλύψει στις αρχές του προηγούμενου αιώνα η κατασκευή του φράγματος του Μαραθώνα και η δημιουργία της ομώνυμης τεχνητής λίμνης. Την κατασκευή του φράγματος ανέλαβε η Αμερικανική Εταιρεία ULEN, ενώ την επίβλεψη και τη μετέπειτα διαχείρισή του η Ελληνική Εταιρεία Υδάτων (ΕΕΥ). Οι εργασίες για την κατασκευή του φράγματος του Μαραθώνα και της σήραγγας Μπογιατίου, που θα μετέφερε τα νερά της λίμνης στις Μονάδες Επεξεργασίας Νερού (ΜΕΝ) στο Γαλάτσι, άρχισαν το 1925 και ολοκληρώθηκαν το 1929.

Ο αλματώδης ρυθμός ανάπτυξης και η αύξηση του πληθυσμού της πρωτεύουσας οδήγησαν στην αναζήτηση νέων πηγών υδροληψίας. Ετσι, το 1956 εγκαινιάστηκαν τα έργα για την ένταξη στο σύστημα υδροδότησης της Αθήνας και της φυσικής λίμνης Υλίκης, που βρίσκεται στο νομό Βοιωτίας. Παράλληλα άρχισαν να αξιοποιούνται και οι πηγές νερού στο Σούλι, στο Υδραγωγείο Κακοσάλεσι και στον Αγιο Θωμά. Το 1972 η έναρξη κατασκευής χωμάτινου φράγματος στον ποταμό Μόρνο στο νομό Φωκίδος οδήγησε στη δημιουργία της τεχνητής λίμνης του Μόρνου. Το υδραγωγείο του Μόρνου είναι ένα κανάλι ελεύθερης ροής που μεταφέρει το νερό στις Μονάδες Επεξεργασίας Νερού. Είναι το δεύτερο μεγαλύτερο υδραγωγείο στην Ευρώπη, μήκους 192 χλμ. και αποτελείται από ανοιχτό υδραγωγείο, σήραγγες και σίφωνες. Η μέγιστη παροχετευτικότητα του καναλιού μετά το πέρας των έργων που εκτελούνται τώρα θα είναι της τάξεως των 1.900.000 κ.μ./μέρα. Να σημειωθεί ότι ο υδαταγωγός Μόρνου δεν τροφοδοτεί μόνο την Αττική αλλά υδρεύει και 18 δήμους και κοινότητες των νομών Φωκίδος και Βοιωτίας που βρίσκονται κατά μήκος του υδραγωγείου. Επίσης, στον ποταμό Εύηνο, στην περιοχή του Αγίου Δημητρίου του νομού Αιτωλοακαρνανίας, ολοκληρώνεται ένα πολύ μεγάλο έργο ύδρευσης που θα ενισχύσει την πρωτεύουσα με 220.000.000 κ.μ. νερού το χρόνο.

Σημαντικό ρόλο στην υδροδότηση της Αθήνας κατέχουν και οι γεωτρήσεις. Οι υπόγειοι υδροφόροι ορίζοντες δεν χρησιμοποιούνται καθημερινά, αποτελούν όμως πολύτιμες εφεδρείες σε περιπτώσεις ανάγκης. Πρόκειται για 105 γεωτρήσεις στη βορειοανατολική Πάρνηθα, στην περιοχή της Υλίκης και γύρω από το Βοιωτικό Κηφισό. Οι γεωτρήσεις αθροιστικά έχουν τη δυνατότητα να αποδώσουν 600.000 κ.μ. νερού την ημέρα, για ελεγχόμενα όμως χρονικά διαστήματα, και πρέπει να διαφυλαχθούν ως παράγοντας ασφάλειας για την αδιάλειπτη υδροδότηση της Αθήνας.

Ειδικότερα, η διαδρομή που ακολουθεί το νερό είναι η ακόλουθη: από τους ταμιευτήρες, μέσω των δύο μεγάλων υδραγωγείων Μόρνου και Υλίκης, το νερό φτάνει στις Μονάδες Επεξεργασίας Νερού (ΜΕΝ). Εκεί υποβάλλεται σε κατάλληλες επεξεργασίες ώστε να καταστεί πόσιμο. Στο Λεκανοπέδιο της Αττικής λειτουργούν τέσσερις ΜΕΝ: του Γαλατσίου, των Αχαρνών, του Πολυδενδρίου και της Μάνδρας (Ασπροπύργου).

Στάδια επεξεργασίας και ελέγχου του νερού

Το νερό που φτάνει στις ΜΕΝ είναι ακατέργαστο. Περιέχει διάφορα στερεά σωματίδια (κλαδιά, χώμα, λάσπη) που παρασύρει κατά το πέρασμά του, όπως επίσης μικρόβια και μικροοργανισμούς. Το νερό με την επεξεργασία στην οποία υποβάλλεται (κροκίδωση, καθίζηση, διύλιση, απολύμανση) απαλλάσσεται από τα παραπάνω στοιχεία. Στις ΜΕΝ ακολουθείται η παρακάτω επεξεργασία:

1. Προσθήκη χλωρίου και απολύμανση. Με την προχλωρίωση θανατώνονται τα μικρόβια που υπάρχουν στο νερό και διευκολύνεται η μετέπειτα επεξεργασία του.

2. Προσθήκη θειικού αργιλίου και διαύγαση. Το διάλυμα του θειικού αργιλίου βοηθάει τα στερεά σωματίδια που υπάρχουν να συσσωματωθούν μεταξύ τους και να κατακαθίσουν (κροκίδωση).

3. Δεξαμενή καθίζησης. Σ' αυτήν το νερό ηρεμεί και τα συσσωματωμένα στερεά (κροκίδες) καθιζάνουν στον πυθμένα της. Με αυτόν τον τρόπο το νερό καθαρίζεται σε ποσοστό 80%.

4. Φίλτρα καθαρισμού (αμμόφιλτρα). Τα πολύ ελαφρά σωματίδια και τα κολλοειδή (20%) που δεν καθιζάνουν κατακρατούνται σε ειδικά αμμόφιλτρα, από τα οποία το νερό βγαίνει πια καθαρό, έτοιμο να δοθεί στην κατανάλωση.

Εφόσον η προχλωρίωση δεν είναι ικανοποιητική, προστίθεται συμπληρωματικά χλώριο κατά την έξοδο του νερού από τις κλειστές δεξαμενές αποθήκευσης και πριν από την είσοδό του στο δίκτυο ύδρευσης.

Εκτός όμως από τους παραπάνω καθαρισμούς στους οποίους υπόκειται το νερό, απαραίτητος είναι και ο μικροβιολογικός έλεγχος του νερού και η ταυτόχρονη μέτρηση της πιθανής τοξικότητάς του. Επειδή για την παραγωγή πόσιμου νερού χρησιμοποιείται επιφανειακό νερό, καθίσταται υποχρεωτική η διαρκής παρακολούθηση της ρύπανσης στις πηγές υδροληψίας.

Στο μικροβιολογικό εργαστήριο της ΕΥΔΑΠ γίνονται όλες οι αναλύσεις των μικροβίων που εν δυνάμει μολύνουν το νερό. Αυτά τα μικρόβια μπορεί να είναι βακτήρια, παράσιτα και ιοί. Αξίζει εδώ να επισημανθεί ότι καθημερινά περιγράφονται σε όλο τον κόσμο κρούσματα επιδημιών και θάνατοι από υδατογενείς λοιμώξεις, δηλαδή από την κατανάλωση μολυσμένου νερού. Οι πιο σημαντικές από αυτές είναι η χολέρα, ο τυφοειδής πυρετός, οι διάρροιες, οι γαστρεντερίτιδες, η κρυπτοσποριδίαση, η ελονοσία, ο κίτρινος πυρετός κ.ά. από τις οποίες υποφέρει μεγάλο τμήμα του πληθυσμού, κύρια της Αφρικής αλλά και της Ευρώπης.

Κατά το χρονικό διάστημα 1987-2000, από τα αποτελέσματα των μικροβιολογικών αναλύσεων του νερού της ΕΥΔΑΠ, διαπιστώθηκε ότι τα μικρόβια που περιέχονται στο ανεπεξέργαστο νερό είναι ελάχιστα και μάλιστα στα χαμηλότερα όρια τιμών που επιβάλλουν οι οδηγίες της ΕΟΚ. Επίσης, το κατεργασμένο νερό που διανέμεται από τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας της ΕΥΔΑΠ είναι υγιεινό και απαλλαγμένο από τους μικροβιολογικούς δείκτες μόλυνσης, ενώ το νερό στη βρύση των Αθηναίων παρουσιάζει μόνο παροδικά και ασήμαντα προβλήματα λόγω αδρανών ουσιών, που όμως δεν θεωρούνται επικίνδυνα και αντιμετωπίζονται άμεσα. Αυτό σημαίνει ότι ελάχιστα προβλήματα ποιότητας αντιμετωπίζουν οι Αθηναίοι, ενώ όλη η Ευρώπη και η Αμερική ταλαιπωρείται κατά καιρούς από μεγάλες υδατογενείς επιδημίες.

Εκτός των μικροβιολογικών αναλύσεων, ο έλεγχος της ποιότητας του νερού περιλαμβάνει και χημικές αναλύσεις, μετρήσεις οργανικών και ανόργανων ρύπων, φυτοφαρμάκων, τοξικών και βιολογικών ουσιών.

Συμπερασματικά, το νερό του Μόρνου, της Υλίκης και του Μαραθώνα έχει πολύ χαμηλό αριθμό μικροβίων και η απολύμανσή του είναι αποτελεσματική.

Ελεγχος ποιότητας του νερού

Το νερό που φεύγει από τα διυλιστήρια για διανομή στην κατανάλωση είναι ασφαλές, πόσιμο και πληροί τους όρους των σχετικών υγειονομικών διατάξεων. Το νερό της Αθήνας είναι αρίστης ποιότητας. Θεωρείται από τα καλύτερα της Ευρώπης, αν σκεφτούμε ότι στην Ευρώπη ως πόσιμο νερό χρησιμοποιείται κατά κόρον το εμφιαλωμένο.

Πόσιμο νερό χαρακτηρίζεται το νερό που είναι καθαρό από φυσική, χημική, βιολογική και μικροβιολογική άποψη και μπορεί να καταναλώνεται χωρίς να εκθέτει σε κίνδυνο την υγεία του ανθρώπου. Το πόσιμο νερό πρέπει να είναι άχρωμο, άοσμο, δροσερό και με ευχάριστη γεύση. Δεν πρέπει να έχει μεγάλη σκληρότητα γιατί αυτή προκαλεί δυσκολίες στην καθημερινή αλλά και τη βιομηχανική χρήση. Δεν πρέπει να περιέχει μεγάλη ποσότητα οργανικών ουσιών, βαρέων μετάλλων ούτε παθογόνα παράσιτα ή μικρόβια. Η θερμοκρασία του πρέπει να είναι σταθερή στους 10-15 βαθμούς Κελσίου. Κατά τον ποιοτικό έλεγχο του νερού ερευνώνται βασικά τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

*Οσμή-γεύση

*Χρώμα

*Θολότητα

*Αλκαλικότητα - οξύτητα - pH

*Μικρόβια

*Σκληρότητα

Δίκτυο ύδρευσης

Ως δίκτυο ύδρευσης ορίζεται το σύνολο των αγωγών που μεταφέρουν το διυλισμένο νερό από τις κατά τόπους ΜΕΝ μέχρι τα υδρόμετρα των καταναλωτών. Το δίκτυο που λειτουργεί σήμερα είχε αρχίσει να κατασκευάζεται μετά το 1926 από την ΕΕΥ (Ελληνική Εταιρεία Υδάτων) παράλληλα με την κατασκευή των μεγάλων έργων ύδρευσης (φράγμα Μαραθώνα, σήραγγα Μπογιατίου κ.τ.λ.). Το ολικό μήκος του δικτύου είναι σήμερα 7.000 χλμ. Αποτελείται από 1.500 χλμ. κύριων τροφοδοτικών αγωγών και 5.500 χλμ. δευτερευόντων αγωγών διανομής. Το 65% του ολικού μήκους των αγωγών αποτελείται από σωλήνες αμιαντοτσιμέντου, το 15% από χαλυβδοσωλήνες, το 15% από χυτοσιδηρούς σωλήνες και το 5% από σωλήνες PVC.

Η ΕΥΔΑΠ παρέχει νερό σε περιοχές με υψόμετρο εδάφους από 0 έως και 600 μέτρα από το επίπεδο της θάλασσας. Ο συνολικός αριθμός των υδρομετρητών (καταναλωτών) ανέρχεται σε 1.600.000 περίπου.

Σαράντα πέντε δεξαμενές πόλεως συνολικής χωρητικότητας 190.000 κ.μ. βρίσκονται διάσπαρτες σε ψηλά σημεία της πόλης, από τις οποίες το νερό μέσω του δικτύου διανομής φτάνει στους καταναλωτές. Αυτόματο σύστημα τηλελέγχου - τηλεχειρισμού παρακολουθεί τη λειτουργία του δικτύου ύδρευσης. Οι περισσότεροι όμως χειρισμοί γίνονται επιτόπου από το προσωπικό της ΕΥΔΑΠ. Ο συνολικός όγκος των δεξαμενών αποθήκευσης της ΕΥΔΑΠ που εξυπηρετούν το δίκτυο ανέρχεται σε 1.022.000 κ.μ. νερού.

Διαχείριση των υδατικών πόρων

Είναι γνωστό ότι θεμελιώδες κίνητρο για την πρόοδο και την ανάπτυξη είναι η συνεχής αναβάθμιση του επιπέδου και της ποιότητας ζωής του ανθρώπου. Η πραγματοποίηση αυτού του οράματος καθίσταται δυνατή από την εκμετάλλευση του φυσικού περιβάλλοντος. Ετσι, στο όνομα της ευμάρειας και της ευδαιμονίας επιτεύχθηκε ο γιγαντισμός της τεχνολογικής προόδου με αποτέλεσμα τη μεγιστοποίηση του βαθμού παρέμβασης του ανθρώπου στη φύση.

Οι συνέπειες από τη γενικευμένη αυτή δραστηριότητα προκάλεσαν προβλήματα στο οικοσύστημα και αναπόφευκτες κλιματικές αλλαγές, με επιδράσεις στους υδατικούς πόρους, στις καλλιέργειες, κ.τ.λ.

Κι ενώ στον τομέα διαχείρισης των υδατικών πόρων αναπτύσσονται τεχνικές και εργαλεία για την πολυδιάστατη εκμετάλλευση του νερού, δεν υπάρχει ωστόσο ένας συνολικός προγραμματισμός για τη συστηματική αντιμετώπιση των δύο σοβαρότερων κινδύνων που απειλούν σήμερα τους υδατικούς πόρους ανά τον κόσμο: της ρύπανσης και της λειψυδρίας. Αποτελεί λοιπόν, κρίσιμο σημείο στην εποχή μας η χωρίς καθυστέρηση ορθή και ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων. Αυτό προϋποθέτει πολίτες και φορείς πραγματικά ανοιχτούς στην προοπτική αλλαγών στις καθημερινές συνήθειες που αποκτήθηκαν σε περιόδους επάρκειας του φυσικού αυτού αγαθού.

Το τρέχον υδρολογικό έτος ήταν για την Αττική το φτωχότερο της τελευταίας δεκαετίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι μέχρι στιγμής και στους τρεις ταμιευτήρες της ΕΥΔΑΠ μπήκαν συνολικά 130.000.000 κ.μ. νερού, ποσότητα που είναι σαφώς κάτω από τις ετήσιες ανάγκες κατανάλωσης του Λεκανοπεδίου της Αττικής. Σήμερα τα απολήψιμα αποθέματα και στους τρεις ταμιευτήρες ανέρχονται σε περίπου 700.000.000 κ.μ., ποσότητα η οποία υπό ομαλές συνθήκες εξασφαλίζει την υδροδότηση του Λεκανοπεδίου για διάστημα περίπου δύο ετών. Οσο, δηλαδή, χρονικό διάστημα θεωρείται ικανοποιητικό -σύμφωνα με τα διεθνή κριτήρια- για πολεοδομικά συγκροτήματα του μεγέθους της πρωτεύουσας.

Η ΕΥΔΑΠ ωστόσο, έχοντας πρόσφατη την οδυνηρή μνήμη της λειψυδρίας, δεν εφησυχάζει. Καθησυχάζει τους πολίτες του Λεκανοπεδίου ότι καταβάλλονται οι μέγιστες δυνατές προσπάθειες για να μην επανέλθουν εκείνες οι μνήμες. Βρίσκονται σε εξέλιξη σημαντικά έργα περιορισμού των διαρροών στο δίκτυο μεταφοράς, αλλά και διανομής του νερού στην πόλη.

Το Διαχειριστικό Σχέδιο υδροδότησης της πρωτεύουσας στηρίζεται σε ένα ενιαίο σύστημα πηγών υδροληψίας, που εκτός από τους τρεις γνωστούς ταμιευτήρες -ενισχυμένους και από τα νερά του Εύηνου- περιλαμβάνει περισσότερες από εκατό γεωτρήσεις σε διάφορα σημεία, κυρίως της Αττικής και της Βοιωτίας. Οι γεωτρήσεις αυτές, που τα τελευταία χρόνια διατηρούνται σε φάση συντήρησης, είναι έτοιμες να συμβάλουν, αν χρειαστεί, στην αποτροπή του κινδύνου λειψυδρίας, αλλά και στην ενίσχυση της ασφάλειας των διαθέσιμων αποθεμάτων νερού.

Στην κατεύθυνση αυτή και με δεδομένο ότι ουσιαστικά το υδρολογικό έτος 2000-2001 βαίνει προς το τέλος του, η ΕΥΔΑΠ πρόκειται να αυξήσει, στο άμεσα προσεχές διάστημα, την υδροληψία από τη λίμνη Υλίκη και να θέσει σε λειτουργία και έναν αριθμό γεωτρήσεων. Στόχος αυτής της ενέργειας είναι να διατηρήσει σε υψηλό βαθμό ασφαλείας τα αποθέματα του Μόρνου και γενικότερα να διαχειριστεί ορθολογικά το συνολικό υδατικό ισοζύγιο έως την έναρξη του προσεχούς υδρολογικού έτους 2001-2002, οπότε αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το φράγμα του Εύηνου. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι, ακόμα και αν το επόμενο υδρολογικό έτος είναι εξίσου φτωχό με το τρέχον έτος, δεν θα προκύψει ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα.

Ανεξαρτήτως όμως του Διαχειριστικού Σχεδίου που εφαρμόζει η ΕΥΔΑΠ, είναι αναγκαία και η συμμετοχή των πολιτών στην ορθολογική χρήση του νερού, ενός αγαθού που προορίζεται για χρήση και όχι για σπατάλη, ενός φυσικού πόρου που είναι διεθνώς σε ανεπάρκεια


ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 21/08/2001

water quality, water pollution, water filters, www.FiltraNerou.gr


 , ,          , ,         , ,

FiltraNerou.gr | Εταιρεία | Γενική παρουσίαση
Εμφιαλωμένο νερό | Νερό βρύσης | Άρθρα
Φίλτρα | Ψύκτες | Σημεία πώλησης